Kalendarium

Autorem tekstu jest dr Marek Grajek

Lata 1918 – 1939

  • 1918 - Arthur Scherbius składa wniosek
    patentowy dotyczący maszyny szyfrującej Enigma.

Rysunek z patentu amerykańskiego z 1928 roku na maszynę Enigma, uzyskanego przez niemieckiego inżyniera Artura Scherbiusa

  • 1926 - Enigma zastosowana w niemieckiej marynarce.
  • 1928 - Enigma zastosowana w niemieckich wojskach lądowych.
  • 1929, styczeń – na Uniwersytecie Poznańskim rusza kurs kryptologii; wśród jego uczestników są Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski.
  • 1929, lato – po zakończonym kursie kryptologii Jerzy Różycki i Henryk Zygalski rozpoczynają pracę w filii Biura Szyfrów w Poznaniu.
  • 1930, lato – po powrocie z Getyngi pracę w Biurze Szyfrów rozpoczyna także Marian Rejewski.
  • 1932, wrzesień – zespół poznańskiej filii Biura Szyfrów zostaje przeniesiony do Warszawy.
  • 1932, październik – Maksymilian Ciężki powierza Marianowi Rejewskiemu zadanie ataku na szyfr Enigmy.
  • 1932, grudzień – Marian Rejewski dokonuje rekonstrukcji maszyny i łamie pierwsze depesze szyfrowane Enigmą.
  • 1933 – firma AVA buduje kilkanaście kopii Enigmy, dekryptaż depesz Enigmy rusza pełną parą.
  • 1935 - polski zespół konstruuje cyklometr – pierwsze urządzenie elektromechaniczne wspomagające dekryptaż.
  • 1938, jesień – Niemcy wprowadzają kilka kolejnych zmian w sposobie użycia Enigmy i dodają dwa nowe wirniki.
  • 1938, listopad – Marian Rejewski odpowiada na nowe wyzwanie konstruując „bombę”. Równolegle Henryk Zygalski projektuje swoją metodę płacht.
  • 1939, styczeń – angielsko-francusko-polska konferencja kryptologiczna w Paryżu. Polacy określeni przez brytyjskiego uczestnika jako ‘głupcy i ignoranci”.
  • 1939, lipiec – druga trójstronna konferencja w Warszawie; Polacy ujawniają wobec przeszłych aliantów swoje sukcesy w ataku na szyfry Enigmy i przekazują kompletną wiedzę na temat stosowanych metod.
  • 1939, sierpień – pod wpływem wieści z Polski w Wielkiej Brytanii rusza rekrutacja matematyków i rozbudowa ośrodka kryptologicznego w Bletchley Park.
  • 1939, wrzesień – wybuch wojny, ewakuacja zespołu Biura Szyfrów przez Rumunię do Francji.

Płachta Zygalskiego


Lata 1939 - 1945

  • 1939, październik – zespół kryptologów w wyniku sporów politycznych w łonie emigracji nieprzyjęty do służby w Wojsku Polskim; kryptolodzy zostają podporządkowani Francuzom.
  • 1939, jesień – Brytyjczycy mają kłopoty z zastosowaniem przekazanej przez Polaków wiedzy, Francuzi odmawiają nawet czasowego oddelegowania któregokolwiek z Polaków do pomocy w przełamaniu impasu.
  • 1940, styczeń – Alan Turing przywozi do Francji płachty Zygalskiego, wykonane w Wielkiej Brytanii na podstawie polskich instrukcji. Wykorzystując je Polacy łamią 15 stycznia pierwszą depeszę Enigmy w czasie II wojny światowej.
  • 1940, kwiecień – polski i brytyjski zespół skutecznie łamią szyfry Enigmy w czasie kampanii skandynawskiej.
  • 1940, maj – Niemcy zmieniają sposób użycia Enigmy przed atakiem na Benelux i Francję – alianccy kryptolodzy chwilowo oślepieni.
  • 1940, czerwiec – ewakuacja polskiego zespołu na południe Francji i dalej do Afryki Północnej. W Wielkiej Brytanii John Herivel przełamuje kryzys dekryptażu.
  • 1940, sierpień – w przededniu powietrznej Bitwy o Anglię do Bletchley Park dociera pierwszy egzemplarz bomby Turinga, zaprojektowanej na bazie wcześniejszej bomby Rejewskiego, jednak wielokroć bardziej wydajnej.

Bomba kryptologiczna Turinga

  • 1940, wrzesień – dekryptaże depesz sieci łączności Luftwaffe wspierają Brytyjczyków w kluczowej fazie Bitwy o Anglię.
  • 1940, październik – Francuzi podejmują decyzję o przeniesieniu polskich kryptologów do nieokupowanej części Francji i organizacji w pobliżu miasteczka Uzes półkonspiracyjnego ośrodka kryptologicznego.
  • 1941, wiosna – Brytyjczycy zaczynają łamać szyfry niemieckich oddziałów organizowanych w Afryce Północnej.
  • 1941, kwiecień – dzięki dokumentom zdobytym na pokładzie niemieckiego kutra u wybrzeży Norwegii Brytyjczycy po raz pierwszy łamią szyfry Enigmy Kriegsmarine.
  • 1941, maj – panowanie Brytyjczyków nad szyframi Kriegsmarine umocnione dzięki dokumentom znalezionym na pokładzie zdobytego okrętu podwodnego U-110.
  • 1942, styczeń – Jerzy Różycki i dwaj inni członkowie polskiego zespołu giną w katastrofie morskiej na Morzu Śródziemnym.

Lamoricière – statek pasażerski, którym podróżował Różycki

  • 1942, luty – flota niemieckich okrętów podwodnych wprowadza do użytku model 4-wirnikowej Enigmy. Brytyjczycy tracą zdolność łamania jej szyfrów i zaczynają ponosić katastrofalne straty w Bitwie o Atlantyk.
  • 1942, listopad – w związku z aliancką inwazją w Afryce Północnej Niemcy zajmują południową Francję. Polski ośrodek zlikwidowany w trybie nagłym, a jego personel w konspiracji oczekuje na możliwość ucieczki z okupowanego terytorium.
  • 1942, grudzień – zdobycz na pokładzie okrętu podwodnego umożliwia przełamanie impasu w dekryptażu 4-wirnikowej Enigmy.
  • 1943, luty i marzec – członkowie polskiego zespołu usiłują przekroczyć zieloną granicę z Hiszpanią. Udaje się to części zespołu, jednak dowódca grupy, podpułkownik Langer i jego zastępca, major Ciężki, wskutek zdrady Francuzów wpadają w niemieckie ręce.
  • 1943, lato – Marian Rejewski i Henryk Zygalski, po okresie internowania w Hiszpanii, przez Portugalię i Gibraltar dostają się do Wielkiej Brytanii. Tam jednak nie zostają dopuszczeni do pracy w ośrodku, którego początkiem były ich sukcesy w ataku na Enigmę. Do końca wojny atakują mniej znaczące szyfry niemieckie, przede wszystkim ręczne szyfry Waffen SS.
  • 1943, lato – do eksploatacji wchodzą bomby zaprojektowane w USA, wielokroć szybsze od brytyjskich. Dzięki ich użyciu większość szyfrów Enigmy, także modelu 4-wirnikowego, jest łamana szybko i skutecznie.
  • 1944, wiosna – Langer i Ciężki przebywają w obozie internowania na zamku Eisenberg w dzisiejszych Czechach. Nieoczekiwanie w zamku zjawia się komisja kilku służb niemieckiego radiowywiadu, która usiłuje określić skalę dawnego, polskiego sukcesu w zmaganiach z Enigmą. Polskim oficerom udaje się wprowadzić przesłuchujących w błąd, ratując dla aliantów sukces dekryptażu Enigmy.
  • 1944, lato – Niemcy zaczynają podejrzewać możliwość włamania do szyfrów Enigmy i wprowadzają do użytku nowe urządzenia, komplikujące jej dekryptaż, m.in. przystawkę „Uhr” oraz reflektor o zmiennym okablowaniu (tzw. UKD). W tym momencie panowanie aliantów nad niemieckimi szyframi i bogactwo metod ich łamania sprawiają, że zastosowanie nowych urządzeń stanowi raczej niedogodność niż istotną przeszkodę w dekryptażu.

Moduł „Uhr”

  • 1945, maj – Langer i Ciężki o włos unikają wyzwolenia z obozu przez Armię Sowiecką. Wyzwoleni przez Amerykanów trafiają do Londynu, gdzie doznają chłodnego przyjęcia.
  • 1945 – bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej dekryptaż Enigmy, jedna z największych tajemnic właśnie zakończonej wojny, płynnie przeradza się w jeden z największych sekretów rozpoczynającej się zimnej wojny. Opracowane przez Polaków matematyczne podstawy ataku na szyfry maszyn wirnikowych zachowują aktualność i muszą pozostać tajemnicą.

Po 1946 roku

  • 1946 – zdemobilizowany Marian Rejewski wraca do kraju, gdzie musi poświęcić wszelkie ambicje, by zapewnić bezpieczeństwo sobie i rodzinie. Henryk Zygalski zostaje w Wiekiej Brytanii, która jednak nie uznaje jego polskiego dyplomu uniwersyteckiego. By móc uczyć matematyki w brytyjskich szkołach musi powtórzyć studia.
  • 1956 – w USA wykonuje swój ostatni przebieg jedna z bomb z okresu II wojny światowej, używana dotąd do łamania szyfrowanych Enigmą depesz wschodnioniemieckiej policji.
  • 1967 – Marian Rejewski po przejściu na emeryturę spisuje wspomnienia ze swej przedwojennej pracy i deponuje je w Wojskowym Instytucie Historycznym. Oparta na nich jednozdaniowa wzmianka o złamaniu Enigmy w książce polskiego historyka zostaje częściowo zlekceważona, częściowo przyjęta ze skrajną niewiarą.

Publikacja Wspomnień Mariana Rejewskiego

  • 1968 – kilku brytyjskich historyków zawiera w swych pracach delikatne aluzje do złamania Enigmy i roli Polaków w tym przedsięwzięciu. Ze względu na nadal obowiązującą tajemnicę ich aluzje przechodzą bez echa.
  • 1973 – emerytowany francuski gen. Bertrand publikuje wspomnienia, w których ujawnia zarówno fakt złamania Enigmy, jak rolę Polaków.
  • 1974 i później – brytyjscy autorzy w odpowiedzi na książkę Bertranda publikują szereg prac zawierających silnie zniekształcony obraz historii złamania Enigmy.
  • 1982 i później – zaczyna się proces stopniowego odtajniania dokumentów z archiwów amerykańskich i brytyjskich, dotyczących operacji łamania szyfrów Enigmy. Zaczynają się pojawiać prace prezentujące wyważony obraz jej historii, poczynając od książki Gordona Welchmana „The Hut Six Story”.

powrót

Materiały zamieszczone na stronie dostępne na licencji Creative Commons CC-BY-ND

codebreakers.eu